LEESOBSERVATIES

Ik denk dat de aanbeveling van Adriaan van Dis doorslaggevend is geweest bij de aanschaf van dit boek. 'Geschreven met een toverstaf,' dat vond ik mooi gezegd. En ik denk dat Van Dis van dezelfde fonkelende zinnen houdt als ik.

Ik liep even stuk op onduidelijkheid m.b.t. de personages. Verwend als ik ben, legde ik het boek terzijde. Ik houd van helderheid. In de tussentijd leende ik het boek uit. Per ongeluk aan iemand die zelf opgroeide in het soort gezin waarover De luchtvegers gaat. Twee getraumatiseerde volwassenen die zich aan elkaar vastklampen. 'Afzonderlijk zijn we half, maar samen een,' zei de vader van mijn kennis vaak. Waarbij hij, waarschijnlijk onbewust, Plato parafraseerde.* Mijn kennis herkende dus veel uit zijn gezin van herkomst in De luchtvegers. Daar stond het, dat gebeurt er dus met kinderen als ouders hun verleden niet verwerkt hebben. Dan bloedt het gezin dood. De kinderen worden afgedreven eilandjes. 'Het is lang, heel lang geleden dat ik zo'n goed boek heb gelezen.' Ook hij was even in verwarring geweest over de personages, maar al gauw was duidelijk geworden wie wie was. 'Dit mag een literatuurliefhebber niet ongelezen laten', wees hij mij terecht.

Ik zeg het hem na: De luchtvegers behoort tot het beste wat ik de laatste jaren aan Nederlandse literatuur heb gelezen. Het is aangrijpend, mooi geschreven, goed gecomponeerd en boeiend op elke bladzijde. Er zit niet één zwakke plek in. Die verwarring waarover ik hierboven sprak, heft het verhaal zelf op..

Het is heel erg om te zien hoe een gezin door de overmacht van het verleden uiteen valt.  

Terwijl je voortleest, vraag je je voortdurend af wat er toch in godsnaam met moeder Gientje is gebeurd dat ze zo'n hardvochtige moeder is geworden. Coco Schrijber bewaart dat geheim heel knap tot het laatst. 

Sla deze roman op een willekeurige bladzijde open en lees: het boeit. Van Dis heeft gelijk: fonkelende zinnen die krachtige beelden oproepen.

Als een kunstwerk nauwelijks publiek heeft getrokken, zeg ik vaak: Dan is het vast de moeite waard geweest. Wat veel publiek trekt, is meestal niet mijn kunst. De luchtvegers is geen verkoopsucces geworden. Dit is een veronachtzaamd boek. Voor de fijnproever. Het verdient de status van bestseller. 

* Mensen debiteren heel vaak oude wijsheden in een geperverteerde vorm; dat toont aan dat grote filosofen op termijn wel degelijk invloed hebben.

FRAGMENT(EN)

'Pap, waarom hebben de wolken vandaag allemaal dezelfde kleren aan, als je snapt wat ik bedoel?'Hij kijkt omhoog en ziet de scherp afgelijnde stapelwolken, keurig gerangschikt als eieren in hun doos. 'Dat is het werk van de luchtvegers, Minnie. Kijk, de luchtvegers waren, ver voor jij geboren werd en nog heel veel langer daarvoor, losgeslagen jongens die niet stil konden zitten. Overal hingen ze rond en scheerden ze op hun, ja, op een soort voorloper van wat we nu een bezem noemen, snoeihard door de lucht. De mensen schrokken ervan en wisten nooit wanneer die wildebrassen met hun lange manen weer op zouden duiken.' 

'Een beetje zoals de nozems van nu eigenlijk,' zegt Minnie. 'Precies. Maar het waren goeie kerels, hoor, ze hielden nou eenmaal van vliegen en vegen, ze veegden alles bij elkaar, ze raakten nooit uitgeveegd, ook niet op zondag.'

 

'Vertel verder, pap.'

Haar vader hangt ergens bij de luchtvegers in het luchtruim. Zijn zwarte krulletjes glanzen van de Brylcreem. Wat is hij mooi, vooral van opzij, met zijn lange wimpers die tegen het glas van zijn zonnebril prikken. Zo heel anders dan de andere vaders uit de buurt, die rechthoekig waren als een krant. Hij hield van Italiaanse maatpakken. Hij hield ervan mensen aan het lachen te maken. En van mooie vrouwen zoals Rita Hayworth, maar alleen om naar te kijken want hij hield ook van je hart verpanden aan één iemand voor altijd. En van koningsblauwe autolak. Meer nog dan van dat alles houdt hij van mij, denkt Minnie. Ze gaat op haar knieën zitten en doopt haar vingers in onzichtbare inkt.Papa, wil ze vragen, frons je voorhoofd eens? Maar vandaag zijn er groeven te over in zijn voorhoofd. Netjes tussen de lijntjes schrijft ze: 'Ik hou van jou. Forever.' Ze blaast de onzichtbare inkt droog. 'Dit gaat nooit meer weg, pap.' Haar adem blaast hem weer tevoorschijn.